"Những ngày mùa hạ rả rích, khi ôm sách và lắng nghe vài giai điệu
phát ra từ cái radio cũ mèm, tự dưng tôi nghe thấy mấy lời da diết vang
lên:
“Người thầy... vẫn lặng lẽ đi về sớm trưa/Từng ngày, giọt mồ
hôi rơi nhòe trang giấy…”. Tiếng Cẩm Ly tha thiết, chiều mùa hạ như
đang rơi xuống, vỡ tan và xoáy vào lòng những kí ức tươi đẹp. Đột nhiên,
có cảm giác như đang lạc vào một thế giới nào đó, một thế giới không
phải của mình, thế giới của quá khứ.
Và tự nhiên, tôi nghĩ, dường
như mình đang được xem lại cuộc đời bốn năm trước, qua vài cảnh quay
được trích ra từ cái máy quay có lẽ là đời từ những năm 1980.
Máy
quay có lẽ đã cũ lắm rồi, cảnh được cảnh mất, nhưng cũng đủ để tôi thấy
tôi - mười một tuổi - đứng trong sân trường cấp II lộng gió, và bóng
một người thấp bé lặng lẽ đạp chiếc xe khung, đi trong nắng vàng. Bất
chợt, người ấy quay lại. Ánh mắt hiền từ được máy quay ghi lại rõ ràng
không sai. Tim tự dưng thấy hẫng một nhịp.
Kia rồi! Thầy tôi...
Người
đàn ông đi trong nắng vàng hôm ấy là người tôi kính trọng nhất trên
đời. Có lẽ biết thế nên mọi cảnh quay về người ấy đều rõ nét và chân
thực đến kì lạ. Tôi nhìn rõ cái bóng liêu xiêu, đổ dài trên con đường
dài dằng dặc, cùng với cây thước kẻ nửa mét kẹp trong chiếc cặp da sờn
cũ, hộp phấn bằng thép chỉ chực rơi ra, cùng mái tóc đã bạc lắm rồi.
Bỗng nhiên, tôi thấy nước mắt đang dâng lên, đầy tràn hai khóe mắt.
Nhiều
người vẫn miêu tả: Các thầy cao to, vạm vỡ, có đôi mắt sáng quắc uy
nghiêm. Nhưng không! Thầy tôi thấp lắm, nếu so với chuẩn 1,8 m, chỉ
chừng 1,6 m, tóc bạc trắng và lúc nào cũng lọc cọc đi trên chiếc xe
khung han rỉ. Mắt thầy sáng, nhưng sáng bởi ánh sáng dịu hiền, ấm áp
khiến chúng tôi rất an tâm. Mọi thứ thuộc về thầy cũ kĩ đến mức hoài cổ.
Chúng tôi, thời những năm lớp 6, đã từng trêu thầy nhiều lần vì điều
ấy. Tôi vẫn nhớ thầy chỉ cười hiền và bảo, thầy già rồi, có cần gì hiện
đại.
Máy quay chuyển cảnh. Từng hình ảnh nhảy nhót. Cứ như bị
lỗi, những hình ảnh ấy cứ nháy đi nháy lại, nhưng lại rõ đến từng chi
tiết.
Mùa đông lạnh thê lương. Khi mà gió vuốt những ngón tay
trên mái nhà, tôi nhìn thấy thầy đạp xe đến trường. Những vòng quay xe
đạp cứ thế quay đều, quay đều. Pê đan cũ lắm rồi, xích kêu lạch cạch tựa
như đang đòi nghỉ ngơi. Thầy vẫn cần mẫn đạp xe, cần mẫn xách chiếc cặp
sờn cũ đến lớp. Thảng qua, tôi thấy thầy khẽ run. Không chỉ mùa đông
ấy, mà còn nhiều mùa đông sau này nữa. Tôi vẫn luôn nhìn thấy hình ảnh
đó. Luôn nhớ mình đứng trên tầng 2, vẫy tay “Em chào thầy” mà láo xược
chế thành “Em thầy!”, và thầy, trên chiếc xe đạp cũ đi ngược gió, vẫy
tay cười lại.
Hiền như tiên.
Tự dưng, cảnh quay tiếp theo hiện ra. Tôi thấy...
Đêm
tối. Trong một căn bếp lụp xụp, có mỗi một bóng đèn mù mịt. Bảng đen
viết đầy những công thức loằng ngoằng. Có hai đứa học sinh ngồi quây
quần cắt cái bánh trung thu nhân thập cẩm, và một người tóc bạc phơ ngồi
cạnh, mỉm cười nhấm nháp ngụm trà nóng trong đêm thu mong manh.
Thầy
ơi, thầy không ăn thập cẩm à, thế phải làm sao bây giờ. Tiếng đứa con
gái cất lên lo lắng. Thằng con trai ngồi cạnh im lặng ăn miếng bánh
nướng thơm lừng, còn người đó chỉ cười, bảo, ừ, hai đứa cứ ăn đi, còn
lại để vào tủ lạnh, lúc nào cô về thì cô ăn.
Tôi nhận ra, đấy chính là mình, với Âu Sơn, và thầy.
Tôi
thấy mình lúng túng, rồi cũng ngồi xuống, cầm con dao cắt bánh ra thành
nhiều miếng nho nhỏ. Sau nhiều lần từ chối, cuối cùng thầy cũng ăn, và
hai đứa học sinh cười thành tiếng. Căn bếp lụp xụp như sáng thêm. Sáng
thêm. Mãi đến sau này tôi mới biết thầy không ăn được thịt mỡ, cứ đến cổ
họng lại bị nôn ra, thế mà hôm ấy thầy vẫn ăn miếng bánh Trung thu, có
lẽ chỉ để chúng tôi vui lòng.
Đột nhiên muốn khóc. Thầy của tôi, vĩ đại như thế đấy.
Có
lẽ nhiều người không hiểu nổi từ vĩ đại. Tại sao lại vĩ đại? Tôi không
thể diễn tả được cảm xúc của tôi khi nghe việc thầy không ăn được thịt
mỡ, rồi liên tưởng đến miếng bánh trung thu ngày hôm ấy. Chỉ để chúng
tôi vui, thầy đã ăn hết miếng bánh mà có thể làm thầy khó chịu suốt
những ngày sau đó. Ai đó từng nói, tấm lòng người thầy vĩ đại lắm, và
cũng trong sáng lắm, y như pha lê không bao giờ bị vấy bẩn. Đúng, đúng
lắm.
Những tháng ngày đó, bất kể nắng hay mưa, bất kể nóng nực
hay lạnh giá, thầy, vẫn cặm cụi đi trên chiếc xe đạp cũ xỉn, dạy chúng
tôi học. Tôi nhớ những ngày tháng 1, năm tôi lớp 7. Lúc ấy gió trời còn
mạnh, và nắng thì hong hanh lắm. Tôi, với ba thằng con trai khác, ngồi
trong lớp nghe thầy giảng Toán. Sơn đùa, bảo thầy sao không làm hiệu
trưởng mà lại chấp nhận làm giáo viên quèn. Ôi, làm hiệu trưởng thì
không quát được giáo viên đâu, còn làm giáo viên, học sinh không nghe
thì tống nó ra khỏi lớp. Thầy bảo, như thế. Chúng tôi cứ cười mãi về câu
nói ấy. Đến tận hai năm sau, tôi mới biết, thầy chấp nhận làm giáo viên
là để dìu dắt thêm nhiều lớp học trò trước khi bước vào tuổi già.
Sau này mới biết, tình cảm thầy dành cho học sinh chúng tôi còn nhiều hơn gấp tỉ tỉ lần những thứ công danh lợi lộc tầm thường.
Năm
lớp bảy, có thầy, có những kì vọng và quyết tâm từ biết bao ngày trước,
tôi đạt giải Nhất toán. Biết tin, thầy chỉ cười thật tươi. Nhưng trong
mắt tôi, đó là nụ cười ấm áp nhất tôi từng biết. Nụ cười ấy khiến bao
mệt mỏi, khó nhọc trở về số 0. Nụ cười khiến cho tất cả học sinh an
lòng. Năm ấy, có lẽ là năm tôi hạnh phúc nhất.
Không
biết đã đi qua bao nhiêu ngày nắng, mưa? Chỉ biết, thầy đã đồng hành
cùng chúng tôi trong suốt hai năm rưỡi. Hai năm rưỡi lọc cọc đạp chiếc
xe cũ ấy, hai năm rưỡi dạy dỗ lũ học sinh lớp A nghịch như quỷ. Thầy
chẳng hề than vãn lấy một lời.
Các em là lứa học sinh cuối cùng
của thầy, chỉ mong dạy được thật tốt, không muốn ai bị chửi mắng cả.
Thầy trả lời cho câu hỏi của tôi về việc, tại sao chúng em mất trật tự
mà thầy không nhắc.
Lúc ấy, tôi không hiểu. Sau này ngẫm nghĩ lại
mới ngộ ra. Hóa ra, chúng tôi chính là những kẻ vô ơn bậc nhất, không
hiểu nổi tâm ý của thầy giấu trong từng con chữ.
Mười ba tuổi,
chỉ biết nghịch ngợm, vô ưu vô lo. Đâu biết người thầy vẫn cặm cụi chiến
đấu với tuổi già và sức khỏe, ngày ngày lên lớp dạy dỗ cho những học
sinh cuối cùng trong cuộc đời dạy học của mình.
Hết học kì I năm tôi lớp 8, thầy có quyết định nghỉ hưu.
Quyết
định không hề vội vã, nhưng lại gây bất ngờ trong tập thể lớp. Tất cả
xôn xao, và dường như có gì đó nghẹn ở trong tim, rất lạ. Dù biết, nhưng
cuối cùng vẫn đến lúc phải chia tay rồi.
Ngày chia tay, tôi tặng
thầy một bó hoa kẹo mút. Chính tay dính từng bông hoa, chính tay ghim
từng bó mút. Có lẽ đó là bó hoa xấu nhất tôi từng làm, nhưng cũng là bó
hoa mang nhiều tình cảm nhất. Cũng là bó hoa đầu tiên tôi tặng cho sự
chia ly.
Thầy nghỉ rồi...
Giáo viên mới dạy thay. Bài
giảng sôi động, súc tích vô cùng. Nhưng thỉnh thoảng đột nhiên ngẩn ngơ.
Vẫn ngỡ thầy còn ở đây, ngay trên bục giảng, viết những con số vốn bị
chê “xấu mèm” nhưng thật rất rõ ràng. Ngỡ rằng thầy vẫn sẽ đi cùng chúng
tôi qua những năm tháng còn lại. Không, không còn nữa rồi!
Đó là
những tháng ngày khó khăn nhất. Không có thầy ở bên cạnh dạy dỗ, không
có ai cười hiền từ động viên trong những ngày khó khăn. Năm đó, tôi tụt
hạng, chỉ đạt giải Ba. Đề rất dễ. Thế mà, điểm cũng chỉ đạt “nhì non”.
Lúc ấy, tôi mới biết hóa ra thầy ảnh hưởng đến tôi nhiều như thế.
Lên
lớp 9, ông nội dẫn tôi xuống nhà thầy. Từ đó, tôi chính thức học thêm
với thầy. Chính thức bắt đầu một năm học tuy vất vả nhưng tràn đầy niềm
vui. Ngôi nhà mà chúng tôi học, cũng chính là ngôi nhà thầy đã sống suốt
mấy chục năm qua. Cả một đời người vất vả chỉ có một khoảnh sân nho nhỏ
để phơi nắng, một căn bếp tối, lụp xụp, cái nhà xây lợp lá cọ mát rượi
trong những ngày nóng bức, và cả một cây trứng cá lúc nào cũng bị lũ học
sinh nhăm nhe chọc quả. Thầy bảo, như thế đã là hạnh phúc lắm rồi.
Đôi
khi tôi nghĩ thầy sống sao mà giản đơn quá. Thầy chỉ cười. Không, thế
đã là quá đủ rồi. Tôi không biết đủ là gì, không biết tại sao thầy có
thể hài lòng. Sau đó nhiều tháng, tôi mới được nghe thầy kể về biết bao
ngày khó khăn thầy đã trải qua. Đấy là những năm tháng vất vả đến bần
hàn. Thầy là sinh viên nghèo, không có đủ đồ ăn nên ốm nhom ốm nhách.
Trải qua một thời khó nhọc, con người luôn có khuynh hướng hài lòng với
hiện tại, dù cho hiện tại ấy chỉ hơn thời khó khăn ngày xưa một chút
xíu. Chính thế, thầy sống giản dị, tiết kiệm vô cùng. Từ lúc học thêm
chỗ thầy, nghe thầy nói về những điều thầy đã trải qua, bất giác tôi
cũng sống tiết kiệm đi nhiều lần. Không còn phung phí tiền bạc và đồ
dùng như trước đây nữa.
Người ta bị ảnh hưởng bởi những người mà được coi là quan trọng. Tôi nghĩ, tôi cũng vậy.
Đôi
khi tôi nghĩ, có phải thầy đã ảnh hưởng đến tôi theo một cách đặc biệt
nào đó? Nghĩ nhiều lần, rồi mới phát hiện ra, thầy chính là một hình
tượng mà tôi luôn khát khao muốn vươn tới, một tượng đài vĩ đại, một
người mà tôi luôn mong mỏi đạt được thành công như vậy. Không chỉ là một
người thầy, thầy còn là người cha, người anh, người bạn luôn lắng nghe,
luôn cho những lời khuyên bổ ích nhất khi tôi cần. Thầy không chỉ dạy
tôi môn Toán, thầy còn dạy tôi cách làm người, cách sống và phấn đấu để
càng ngày càng tốt đẹp hơn.
Máy quay dường như đang chậm lại,
từng cảnh từng nét hiện lên rõ ràng. Tôi thấy thầy đang lụi hụi trồng
rau, chăm sóc con chó lông trắng đen già khụ, thấy cả chúng tôi ngày đó,
trong những ngày vất vả nhưng yên bình. Tôi nghĩ, có lẽ đó là những
ngày hạnh phúc và vui vẻ nhất tôi từng có. Sau này, khi bước đi trên
đường đời chông gai, có thể sẽ chẳng còn ai chỉ bảo, dạy dỗ tôi tận tình
như thầy đã từng, có thể sẽ chẳng có ai lo tôi liệu có ngủ đủ giấc,
liệu có stress khi nhồi nhét quá nhiều. Nhưng, cố nhân từng nói, cuộc
đời chỉ cần một người khiến ta ngưỡng mộ, để cả đời noi gương, cả đời
thương mến. Vậy là quá đủ rồi.
Khi viết những dòng này, tôi đã là
học sinh cấp III. Không chỉ hôm nay, mà còn cả ngày mai, ngày
kia, nhiều ngày sau nữa, nhất định tôi sẽ tiếp tục cố gắng.
Để mỗi khi gặp ai, trò chuyện cùng ai, có thể tự hào nói,
tôi, là học sinh của thầy Nguyễn Văn Tâm. Có những lúc nhớ thầy,
phóng vụt xe đi, tìm về ngôi nhà nhỏ cuối phố cũ với cây trứng cá xum
xuê, ngồi nghe thầy nói về những điều thầy tâm đắc, về những điều thầy
mong mỏi và răn dạy tôi cho đến mãi sau này. Tìm về nơi duy nhất khiến
tâm hồn thanh thản, khiến cho mọi thứ phức tạp của cuộc đời trở nên dễ
dàng và trong sáng hơn.
Vẫn là những ngày mùa hạ đã cũ, tôi cảm giác như mình đang xốc ba lô lên vai, đạp cái xe đạp của mình, lao đi trong nắng vàng.
Đến nơi tràn đầy kiến thức mà tôi hằng yêu kính".
Lúc bé, tưởng khóc là buồn, bây giờ phát hiện buồn nhất là không thể khóc được, cứ trống rỗng, tỉnh táo và vô hồn .
Lúc bé, tưởng cười là vui, bây giờ nghĩ lại, có những giọt nước mắt còn vui hơn cả một trận cười.
Lúc bé, tưởng đông bạn là hay, bây giờ mới biết vẫn chỉ có mình mình.
Lúc
bé, tưởng cô đơn ở đâu xa lắm, chỉ đến ở những chỗ không người, đến
giờ mới hiểu, lúc bên nhau, sự ấm áp mới thật mong manh, mà nỗi cô đơn
sao lại gần gũi thế.
Lúc bé, tưởng yêu là tất cả, là mọi thứ, lớn rồi mới biết sau yêu còn có chia tay.
Lúc
bé, tưởng thành người lớn là lớn, bây giờ đã thấy có nhiều người đã
lớn mà vẫn chưa thành người lớn, và đến khi thật sự thành người lớn thì
người ta sẽ biết không bao giờ bé trở lại được.
Lúc bé,
tưởng đóng đinh thì đóng đinh, không thích thì là có thể nhổ, bây giờ
cảm nhận được đinh có thể nhổ nhưng vết sâu vẫn còn.
Lúc
bé, tưởng mình có thể thay đổi cá thế giới, giờ thấy được ngay cả 1
người còn chẳng có khả năng thay đổi. Có chăng, vẫn chỉ là tự thay đổi
mình.
Lúc bé, cứ thích trở thành người phụ nữ phức tạp,
tưởng thế là hay lắm. Giờ phức tạp đến độ không hiểu nổi mình, mới giật
mình muốn trở thành một cô gái đơn giản, mà cũng chẳng được nữa rồi.
Lúc
bé, tưởng yêu một người thì dễ, quên một người mới khó. Giờ thấy mình
quên đi nhiều người cũng dễ dàng, nhưng để yêu, mới khó làm sao.
Lúc
bé, thích định nghĩa về tình yêu, tình yêu là X, là Y, là A,B,C,D; bây
giờ lớn lại cuống cuồng, vì hoang mang, không biết tình yêu thật sự là
gì cả .
Lúc bé, vẫn nghĩ rằng tình yêu là mãi mãi, tình
yêu là thứ quan trọng nhất trong cuộc đời. Giờ thì biết yêu đến đó, rồi
đi đó, như mưa bóng mây, hay dù có như chớp bể mưa nguồn thì cũng vậy,
có đó rồi mất đó. Và thật sự cũng chẳng biết thứ gì là quan trọng
nhất.
Lúc bé tưởng khi đi xa nhà là thích nhất, giờ xa nhà mới thấy buồn và nhớ thế nào.
Lúc bé tưởng mọi người sống vì mình, giờ lớn rùi mới thấy mình cần sống vì mọi người.
Lúc bé chơi trò cô dâu chú rể thấy đó là mơ ước, giờ mới thấy đó là thử thách.
Lúc bé tưởng cuộc sống là hôm nay, giờ lớn mới thấy sẽ còn có ngày mai và cả quá khứ
Lúc bé tưởng con trai, con gái giống nhau, giờ mới thấy chẳng ai giống ai.
Lúc bé tưởng cho đi là hết,là tiếc nuối, giờ mới thấy cho đi là hạnh phúc, là còn mãi.
Lúc
bé tưởng để trở thành hoàng tử cần cao lớn, đẹp trai và khoác trên
mình bộ áo choàng thật đẹp, giờ thấy ko có những điều đó vẫn trở thành
"hoàng tử" của một ai đó
Lúc bé , nghỉ học là chuyện lạ. Lớn lên mới biết, chuyện lạ là đi học...
Lúc bé, tưởng đến trường là phải học. Lớn lên mới biết, đến trường còn được ... ngủ .
Lúc bé, tưởng thi xong là hết. Lớn lên mới biết , sau thi còn có thi lại...
Lúc bé, tưởng chỉ gặp được thầy cô ở trường. Lớn lên mới biết, còn có thể gặp ở nhà thầy cô nhiều lần...
Lúc bé , tưởng điểm 10 mới là giỏi. Lớn lên mới biết, chỉ 5 thôi đã quý lắm rồi...
Lúc bé, tưởng càng học càng giỏi. Lớn lên mới biết, càng học càng thấy mình ngu...
Lúc bé,thấy cuộc sồng đơn giản.Giờ mới thấy cuộc sống phức tạp đến chừng nào.
Lúc bé,nghĩ tình yêu là điều xa xỉ,giờ mới biết yêu cỡ nào cũng ko đủ! Lúc bé,cho 10.000 là dư,giờ cho 1 triệu cũng ko đủ.
Lúc bé thấy tiền ko thích bây giờ lớn thích cũng ko có đâu ra mà thích......
Lúc bé tưởng chỉ có kẹo là ngọt, giờ lớn lên còn biết có những thứ còn ngọt ngào hơn cả kẹo.
Lúc bé rất sợ phải chết, nhưng bây giờ khi tôi lớn lên mới biết sự lãng quên còn đáng sợ hơn cái chết rất nhiều..
Lúc bé tưởng tượng rất nhiếu, và giờ đây khi lớn lên mới nhận ra chuyện cổ tích không bao giờ có thật.
Lúc bé mẹ nói yêu thương cho đi là yêu thương nhận lại, giờ lớn lên chợt nhận ra, có những yêu thương chỉ chomà không nhận.
Lúc bé mong mình lớn, giờ đây lớn rồi sao mong mình bé lại quá chừng ...
Lúc bé tưởng cuộc sống chỉ có ông bụt bà tiên. Lớn lên mới biết còn có ăn cướp, giựt đồ.
Lúc
bé buồn thì khóc, vui thì cười, thấy mọi thứ đều đơn giản... nhưng giờ
mới thấy sao xa lạ quá, là muốn trở về lúc bé nhưng lúc bé thì lại
muốn trở thành người lớn.
Lúc bé, tưởng mình xấu xí. Bây giờ mới biết mình luôn đẹp nhất trong đôi mắt của một người.
Lúc bé, tưởng tình đầu là tình cuối. Giờ mới biết khi nó đã qua rồi ta mới nhận ra đó chỉ là tình đầu.
Lúc bé, tưởng "ngày mai không biết ra sao nữa, dù có ra sao cũng chẳng sao". Giờ mới biết thời gian quan trọng đến dường nào.
Lúc bé, tưởng kiến thức đã được học sẽ theo mình mãi mãi. Giờ mới biết kiến thức là những gì còn sót lại sau khi đã quên!
Lúc
bé, tưởng cho đi là phải được nhận lại. Bây giờ mới biết cho đi là
không bao giờ cần nhận lại. lúc bé, tưởng ta lớn lắm. Giờ mới biết, nhìn
lại ta ngây ngô biết chừng nào.

ST
Một buổi tối sau giờ làm việc, một người đàn ông trở về nhà và ngồi nói chuyện với cậu con trai 14 tuổi của mình: ”Hôm nay bố gặp một chuyện rất lạ. Khi bố đang ở văn phòng, một nhân viên bước vào và nói rằng anh ấy ngưỡng mộ bố, và đã tặng bố chiếc nơ xanh này để tôn vinh tài năng sáng tạo của bố, trên chiếc nơ có ghi ‘Tôi đã làm nên sự khác biệt’. Anh ấy cũng đưa bố một chiếc nơ nữa và nói bố có thể trao tặng nó cho một người đặc biệt khác. Trên đường về nhà, bố nghĩ xem mình có thể tặng ai, và bố đã nghĩ đến con. Bố muốn trao tặng chiếc nơ này cho con.
Bố thật sự rất bận nên mỗi khi về nhà, bố đã không quan tâm nhiều đến con. Đôi khi bố la mắng vì con không đạt điểm cao hoặc vì con không dọn dẹp để phòng ngủ bề bộn. Nhưng tối nay, không hiểu sao bố lại muốn ngồi đây với con và… chỉ muốn nói cho con biết rằng đối với bố, ngoài mẹ con ra, con là người quan trọng nhất. Con là một đứa con tuyệt vời và bố rất thương yêu con”.
Cậu bé giật mình sửng sốt, và bắt đầu thổn thức, toàn thân cậu rung lên. Cậu ngước nhìn bố qua làn nước mắt và nói:”Vậy mà con định sẽ từ giã cuộc đời vào ngày mai vì con nghĩ bố không yêu thương con. Giờ đây, con không cần phải làm như thế nữa”.
Helice Bridges
(Haley dịch)






